नवरात्री व दसऱ्याच्या निमित्ताने सर्व परिसर गलबलून गेला आहे. प्रत्येक जण आपापल्या परीने या सणाच्या निमित्ताने आपल्या भक्तीचा ठसा देवाच्या माहित नाही, पण सोशल मीडियाच्या पटलावर मात्र ठळकपणे उमटवण्याच्या शर्तीच्या प्रयत्नात आहे. यादरम्यान सणांच्या निमित्ताने अनेक गोष्टींचे दाखले व दंतकथा आपल्या वाचनात येत आहे.
दसरा म्हटले की श्रीराम व रावण यांचे अनेक संदर्भ येतात आणि अनेक कथा समाज माध्यमातून आपल्या फोन मधून आपल्या कानावर आणि विचारांवर परिणाम करतात. परवाच या गर्दीत एक विचार वाचायला मिळाला.
"चेहरे तो सबके पास, बहुत है|
बस एक रावण ही था, जिसने छिपाया नही|
या विचाराने नक्कीच मनात काही विचारांची गर्दी व्हायला लागली. शब्दशः वाक्याचा अर्थ घेतला व बारकाईने विचार केला तर माणूस म्हणून आपण या विचारांचा एकदम जवळ आहोत किंबहुना आपण असेच आहोत.
जगण्याच्या बाजारात आपण आज किती चेहरे घेऊन वावरतोय हे शोधायला गेले तर कदाचित आपला मूळ चेहरा ही सापडणे ही आता कठीण झाले असे वाटते. पण हे बरोबर असूनही आपण मान्य करत नाही.
सकाळी उठल्यापासून ते रात्री झोपेपर्यंत, कधी-कधी झोपेत पडलेल्या स्वप्नातही आपण वेगळ्या चेहऱ्याने वागत असतो. माझ्या समजूतीप्रमाणे रामायणातील रावणाचे दहा चेहरे म्हणजे समाजातील वाईट प्रवृत्तींचे प्रतीक म्हणून आपण त्यांचा तिरस्कार किंवा दहन करतो, पण जगण्याच्या धावपळीत अनेक वेळा आपणही अनेक चेहऱ्यांच्या मुखवटा घेऊन समोरच्या व्यक्तीच्या दृष्टीने कदाचित त्या स्तरावर जात असू.
सकाळी उठल्यापासून हा प्रवास नियमितपणे सुरू होतो, मग घरात, घरातून बाहेर पडल्यावर समाजात, आपल्या कामाच्या ठिकाणी, बाजारात, सिनेमागृहात, बाग -बगीचा, दुकान, मॉल, सभा, समारंभ, सोहळे या प्रत्येक ठिकाणी आपण, आपण स्वतः आहोत त्यापेक्षा वेगळ्या चेहऱ्याने लोकांच्या समोर जात असतो.
रॉबर्ट ग्रीन नावाचा मानसशास्त्रज्ञ असे म्हणतो की आपण प्रत्येक जण आपल्या मूळ स्वभावापेक्षा वेगळ्या चेहऱ्याने जगत असतो, वावरत असतो. असे करण्यामागे आपल्या प्रत्येकाची काही स्वतःची कारणे असतात, गृहीतके असतात, श्रद्धा असतात. प्रत्येकाला काहीतरी हवे असते द्यायचे असते, दाखवायचे असते, तर कधी मिळवायचे असते, सोडायचे असते. माणूस हा जन्मजात एक उत्तम अभिनेता असतो. तो विविध ठिकाणी आपली भूमिका पार पाडून जगत असतो. काहीना ती उत्तम जमते, तर काही जणांच्या बाबतीत काही वेळा ती उघडी पडते, पण असे असले तरी आपण हे विविध चेहरे घेऊन जगतो.
दसऱ्याला दहन होणारा रावण हा विविध विकृतींचे प्रतीक म्हणून आपण पाहतो, पण यानिमित्ताने रावणाच्या दहा तोंडांना दहन करताना आपण आपल्याही अनावश्यक मुखवट्यांना या निमित्ताने दूर करायला हवे.
शेवटी आपण किती चेहरे घेऊन जगत असलो, वावरत असलो, तरी जगण्याच्या आनंदासाठी, दुसऱ्याच्या इच्छासाठी, इतरांना खुश करण्यासाठी व जगाला दाखवण्यासाठी असलेले मुखवटे बाजूला करून आपण आपल्या जशा आहोत तशा मूळच्या आपल्या चेहऱ्याने वावरायला शिकायला हवे, हो ना?
🖋️संदिप...
sandip.Koli35@gmail.com
